Bài này được trích từ Cẩm Nang Y Tế của Hội Y Sĩ Việt Nam Nam California, với sự đồng ý của tác giả, dược sĩ Trần Quang Thắng.

Thuốc Chính Hiệu hay Thuốc Thay Thế

(Brand-name or Generic Substitution)

Frank Trần, PharmD

Với sự tiến bộ vượt bực của y khoa, mức chi tiêu về y tế tại Hoa Kỳ cũng gia tăng một cách đáng ngại, trong đó chi phí về thuốc men đóng một vai trò khá quan trọng.  Vì thế, các hãng bảo hiểm tìm cách thuyên giảm mức chi tiêu bằng cách thay thế một cách tối đa những thuốc chính hiệu mắc tiền bằng những thuốc thay thế rẻ tiền hơn. Trung bình thuốc thay thế (generic substitution) giá từ 30% đến 80% rẻ hơn là thuốc chính hiệu (brand equivalents).  Giá trung bình của thuốc chính hiệu tại tiệm thuốc Tây khoảng $111, trong khi đó giá của thuốc thay thế chỉ khoảng $32 một toa mà thôi.  Như thế, người tiêu thụ có thể tiết kiệm được ít nhất là 15 tỷ Dollars mỗi năm. Hiện nay, khoảng 65% thuốc bán tại tiệm thuốc Tây là thuốc thay thế.

Đây là một vài thí dụ điển hình cho thấy sự khác biệt về giá cả khi quý vị đi mua thuốc.

Tuy nhiên, câu hỏi vẫn thường được đặt ra: “Của rẻ có phải là của ôi” hay không?  Trên lý thuyết, cả 2 loại thuốc đều có vẻ giống nhau. Và ngay cả theo bản tường trình và thông cáo chính thức cho người tiêu thụ của Cơ Quan Thực và Dược Phẩm [(Food and Drug Administration (FDA)], cũng khẳng định là “thuốc thay thế hoàn toàn giống như thuốc chính hiệu, chỉ khác là không mang nhãn hiệu trình tòa”.  Tiếc thay, điều này không giản dị như vậy.

Thuốc Thay Thế là gì?

Khi một hãng bào chế dược phẩm mất môn bài độc quyền cho một thứ thuốc nào đó, các công ty bào chế thuốc thay thế được phép mua lại công thức của thuốc này và chế biến thuốc thay thế.  Để được tung ra thị trường, các thuốc thay thế bắt buộc phải hội những điều kiện đưa ra bởi FDA.

Theo định nghĩa của FDA, một thuốc thay thế phải giống như hoặc tương đương về phẩm chất sinh hóa, với thuốc chính hiệu từ đơn vị, hình thù, mức độ an toàn, độ hiệu nghiệm, cách thức dùng, phẩm chất, đặc tính tác dụng, cũng như ứng dụng của thuốc, (A generic drug is identical, or bioequivalent, to a brand name drug in dosage, form, safety, strength, route of administration, quality, performance characteristics, and intended use.).

Nhiều nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt lớn lao trong kết quả chữa bệnh, khi thuốc chính hiệu được thay thế bằng thuốc không có nhãn hiệu trình tòa.  Tuy nhiên, thuốc chính hiệu, nhất là các loại thuốc nước, dễ uống hơn với mùi vị dễ chịu hơn. 

Của rẻ là Của ôi?

Không!  Đa số những thuốc thay thế đều tốt gần như là ngang hàng với thuốc hiệu.  Tuy nhiên trong một số trường hợp đặc biệt quý vị không nên dùng thuốc thay thế một khi đã bắt đầu uống thuốc hiệu.

Tại sao Thuốc Thay Thế lại không hoàn toàn giống như Thuốc Chính Hiệu?

Việc FDA cho phép thay thế công thức (formulation substitution) bao gồm thay thế từ thuốc chính gốc bằng thuốc tương đương, và từ hãng bào chế thuốc tương đương này bằng hãng bào chế thuốc tương đương khác.  Hơn nữa, FDA chỉ đòi hỏi là thuốc tương đương phải có từ 80% đến 125% công hiệu của thuốc chính hiệu.  Còn những hóa chất phụ (inactive ingredients) dùng để trộn với thuốc thì muốn dùng loại nào cũng được. Thông thường để giảm thiếu chi phí, họ sẽ dùng những hóa chất độn vào rẻ tiền hơn.  Thí dụ điển hình là gluten và lactulose.  Điều này có nghĩa, là thuốc tương đương của một viên thuốc Tylenol 500 mg chẳng hạn, có thể thay đổi từ 400 mg đến 625 mg hóa chất acetaminophen, và sự hấp thụ của thuốc từ hệ thống tiêu hóa vào máu có thể bị thay đổi vì lactose hoặc gluten trong những hóa chất phụ (không giống trong thuốc chính hiệu).

Sự xê xích về trọng lượng thuốc, và cách thức hấp thụ thuốc một cách khác biệt kể trên, thật ra, không đáng kể cho đa số các loại thuốc mà quý vị đang uống.  Tuy nhiên, đối với những thuốc với chỉ số trị liệu rất nhỏ (narrow therapeutic index, viết tắc là NTI), sai một ly sẽ đi một dặm. Thí dụ điển hình là thuốc phenytoin để trị bệnh kinh phong. Khi khuyến cáo về thuốc Phenytoin, bác sĩ Wilder, giáo sư y khoa Đại Học Gainsville, Florida, đã khẳng định như sau: “Trong nhiều trường hợp, những thuốc này [phenytoin] không thể dùng thay đổi với nhau được.” (“In many cases, the drugs [phenytoin] are interchangeable”).

Vì thế, rất nhiều hiệp hội y khoa tín nhiệm và cơ quan ngôn luận y tế quan trọng tại Hoa Kỳ đã và đang liên tục khuyến cáo giới tiêu thụ và y sĩ cũng như dược sĩ về sự khác biệt tai hại này đối với những thuốc với chỉ số trị liệu nhỏ. Những loại thuốc này được FDA mệnh danh là “critical-dose drug”.  “Dose nguy hiểm” là vì chỉ cần tăng dose gấp đôi là thuốc chữa bệnh trở thành thuốc độc. Vì thế sau đây là tóm tắc của những lời khuyến cáo chính thức của Hội Y Khoa Hoa Kỳ (American Medical Association) về các loại thuốc quý vị không nên đổi từ thuốc chính hiệu qua thuốc thay thế, hoặc từ thuốc thay thế của hãng bào chế này qua thuốc thay thế của hãng bào chế khác.

Ngoài ra những loại thuốc sau đây đã được khuyến cáo là không nên thay đổi  từ “brand-name” qua “generic”, và ngược lại:

-         Thuốc tiểu đường

-         Thuốc bướu cổ

-         Thuốc được trang bị với những cách thức thải thuốc đặc biệt (slow releasing), nhất là các loại để chữa bệnh cao máu.  Thuốc uống mỗi ngày một lần sẽ có công hiệu lâu dài hơn là những thuốc thay thế phải uống nhiều lần trong ngày.

-         Thuốc Niacin trị cao cholesterol (dễ gây viêm gan hơn)

-         Và nhiều thuốc khác.

Quan trọng hơn cả là bệnh nhân cần được giải thích rõ ràng là thuốc thay thế có hình thù và mầu sắc khác với thuốc chính hiệu.  Và đó không phải là một loại thuốc mới mà bác sĩ đã cấp toa.  Như thế, bệnh nhân sẽ không tưởng lầm và uống cùng lúc cả thuốc thay thế lẫn thuốc chính hiệu.