Gan Nhiễm Mỡ

Bùi Xuân Dương, MD

Gan nhiễm mỡ là gì?

Đây là trạng thái đầu tiên khi lá gan từ từ bị tàn phá bởi những mô mỡ tích trữ và tồn đọng bên trong tế bào gan.  Ngày xưa, gan nhiễm mỡ được xem là không nguy hiểm, nhưng gần đây hơn người ta nhận thấy rằng một số bệnh nhân với gan nhiễm mỡ nếu không được chữa trị đúng cách, tế bào gan của họ sẽ từ từ bị hủy hoại gây ra viêm và chai gan.

Ai có thể bị gan nhiễm mỡ?

Chúng ta ai ai cũng có thể bị gan nhiễm mỡ.  Những nguy cơ chính gây ra gan nhiễm mỡ là nghiện rượu, bệnh béo phì, tiểu đường và cao triglyceride trong máu.

Vì số người bị bệnh béo phì, tiểu đường, cao mỡ/cholesterol cũng như nghiện rượu tại Hoa Kỳ càng ngày càng tăng nhanh, bệnh gan nhiễm mỡ sẽ chẳng bao lâu trở thành nguyên nhân quan trọng nhất đưa đến chai gan tại Mỹ.  

Người ta phân biệt thành 2 nhóm: 1) gan nhiễm mỡ gây ra bởi uống quá nhiều rượu/bia và 2) gan nhiễm mỡ KHÔNG gây ra bởi chất cồn. Danh từ y khoa là nonalholic steatohepatitis (NASH).

Một điều dễ hiểu nếu một người bị tiểu đường hoặc quá mập nếu uống quá nhiều rượu hoặc bia sẽ rất dễ bị gan nhiễm mỡ.

1) Gan Nhiễm Mỡ gây ra từ Rượu/Bia:

Tất cả những ai nếu uống hơn 60 g chất cồn (EtOH) mỗi ngày, ngay cả nếu chỉ uống trong một thời gian ngắn đều có nguy cơ bị gan nhiễm mỡ.

Tại Hoa Kỳ khoảng 15.3 triệu người đang nghiện rượu.  Nếu thử nghiệm lá gan của họ, gần như người nào cũng bị gan nhiễm mỡ. May mắn thay, hiếm khi gan nhiễm mỡ sẽ đưa đến tử vong, và lá gan sẽ trở lại hoàn toàn bình thường nếu bệnh nhân ngừng uống rượu . Tuy nhiên nếu người nghiện rượu vẫn tiếp tục “mềm môi chén mãi”, lá gan của họ sẽ từ từ trở thành chai. Một số người có thể sẽ bị ung thư gan.

2) Gan Nhiễm Mỡ không gây ra từ Rượu:

Trong trường hợp này, gan nhiễm mỡ có thể là triệu chứng đầu tiên của bệnh tiểu đường.  Khi chúng ta ăn quá nhiều so với mức tiêu thụ của cơ thể, năng lượng thặng dư sẽ tích trữ dưới dạng mỡ.  Mỡ ứ đọng lại khắp nơi trong cơ thể, rõ rệt nhất là bụng, hông, cằm và cổ.  Nhưng chính những “hạt” mỡ ẩn nấp bên trong cơ thể mới thật sự nguy hiểm đến sức khỏe của chúng ta.  Vì thế, rất nhiều bệnh nhân tuy gầy ốm vẫn có thể bị gan nhiễm mỡ, nhất là khi họ bị tiểu đường hoặc/và cao mỡ.

Làm Thế Nào Để Định Bệnh?:

Vì gan nhiễm mỡ không gây ra một triệu chứng nào đáng kể, bệnh này thường được khám phá khi bệnh nhân tình cờ đi siêu âm gan (ultrasound of the abdomen) vì một lý do nào khác.  Tuy hình thù của lá gan sẽ có một số sắc thái đặc biệt khi khám nghiệm bằng siêu âm hoặc MRI, nhưng phương pháp chính xác nhất vẫn là sinh thiết lá gan (liver biopsy).  Trong phương pháp này, một cây kim nhỏ sẽ được “đâm” thẳng vào lá gan.  Sau đó tế bào gan sẽ được nghiên cứu dưới kính hiển vi.  Phương pháp này tương đối an toàn và không đau đớn lắm nên chỉ cần tiêm một ít thuốc tê vào dưới da mà thôi. Dưới đây là hình lá gan dưới kính hiển vi. Tế bào gan của người bị gan nhiễm mỡ không còn xếp hàng “ngay ngắn”, mà bị “thổi phồng” như những chiếc bong bong chứa đựng đầy những “hạt” mỡ. 

         Gan bình thường                    Gan Nhiễm Mỡ

Triệu Chứng của Gan Nhiễm Mỡ:

Thông thường gan nhiễm mỡ không gây ra triệu chứng gì đáng kể.  Khi bệnh trở nên trầm trọng hơn, bệnh nhân có thể cảm thấy mệt mỏi, yếu ớt, khó chịu, buồn nôn và bụng nôn nao khó chịu. Lá gan có thể bị xưng lớn, và một số ít người có thể bị vàng da. Nếu gan “chỉ” bị nhiễm mỡ thôi, bệnh không nguy hiểm cho lắm.  Tuy nhiên, nếu hệ thống miễn nhiễm của chúng ta bỗng dưng “thức tỉnh” và tìm cách “quét dọn” những tế bào gan hư hỏng này, bạch huyết cầu sẽ xuất hiện khắp nơi gây ra viêm gan.  Viêm lâu ngày sẽ đưa đến xơ rồi chai gan. Nói một cách dễ hiểu, “viêm” là một cuộc chiến đang xẩy ra.  Khi chiến tranh “leo thang” lá gan tìm cách cô lập hoá những “chiến địa” đó bằng những mô xơ.  Khi những “hàng rào” này mỗi ngày một dầy hơn, những tế bào gan dần dần biến mất, thay thế bằng những mô xẹo.  Gan bây giờ biến thành chai.

Cách Chữa Trị:

Phương pháp hữu hiệu nhất để chữa bệnh gan nhiễm mỡ là cai rượu. Vì thế, người bị gan nhiễm mỡ phải ngừng uống rượu bia càng sớm càng tốt, nhất là khi gan chưa bị xơ và chai. Nếu bạn không tự cai được một mình, hãy tham khảo ý kiến với bác sĩ của bạn. Lâu lâu mới uống một lon bia hoặc một ly rượu nhỏ có thể tạm chấp nhận được, nhưng tránh “châm dầu vào lửa” một cách quá thường xuyên và quá nhiều.

Một số thuốc men để chữa bệnh tiểu đường như Actos, Avandia hoặc thuốc hạ cholesterol như lovastatin có thể thuyên giảm sự tiến triển của gan nhiễm mỡ.

Người bị bệnh béo phì nên xuống ký.

Tóm lại, đây là một triệu chứng của nhiều nguyên nhân khác nhau.  Rượu, bệnh tiểu đường và cao mỡ trong máu là những nguyên nhân chính.  Tuy nhiên trong một số người lá gan tích tụ mỡ một cách nhanh chóng vì một lý do khó hiểu. 

Một trường hợp đặc biệt của gan nhiễm mỡ là gan nhiễm mỡ cấp tính trong khi có thai (acute fatty liver of pregnancy). Tuy tương đối hiếm hoi, xẩy ra khoảng 1 trong 9,000 đến 13,000 ca đỡ đẻ, bệnh rất nguy hiểm với số tử vong cho cả mẹ và bé sơ sinh lên đến 20%.