Chai Gan (Liver Cirrhosis)

Chai gan là gì?

Chai gan là trạng thái cuối cùng khi tế bào gan bị tổn thương quá lâu và lá gan dần dần bị thay thế bởi những mô xẹo.  Những mô xẹo này chạy ngang dọc chia lá gan thành những “u” nhỏ.  Tùy theo từng trường hợp, sự thay đổi có thể rất nhanh như chỉ trong một vài tuần lễ, đến rất nhiều năm.  Một số bệnh nhân bị siêu vi C chẳng hạn có thể chỉ bị chai gan sau 40 năm bị nhiễm bệnh. 

Nguyên nhân nào đưa đến chai gan?

Hai nguyên nhân chính đưa đến chai gan là siêu vi gan B, C và uống rượu quá nhiều. Gan nhiễm mỡ, gây ra bởi béo mập, tiểu đường và cao cholesterol là một trong những nguyên nhân thường xuyên gây ra chai gan.  Bệnh nhân siêu vi B hoặc C nếu uống thêm rượu sẽ chóng chai gan hơn. 

Một số các bệnh di truyền như hemochromatosis (gây ra bởi thặng dư chất sắt), Wilson (gây ra bởi thặng dư chất đồng), autoimmune hepatitis (gây ra khi hệ thống miễn nhiễm tự hủy hoại lá gan) v.v. cũng là những nguyên nhân hiếm hoi hơn.  Khoảng 18% bệnh nhân bị chai gan nhưng không biết nguyên nhân từ đâu đến. Trong số này, có rất nhiều bệnh nhân được chuẩn đoán là “gan nhiễm mỡ” trong một thời gian lâu dài.

Ai có thể bị chai gan?

Chúng ta ai ai cũng có thể bị chai gan.  Tại Hoa Kỳ mỗi năm khoảng 35 ngàn người sẽ lìa trần vì chai gan. Việt Nam chưa có thống kê rõ rệt.  Nhưng vì quá nhiều người Việt bị viêm gan siêu vi B hoặc C, nên tỷ lệ chai gan của bệnh nhân Việt Nam có thể nhiều hơn người Mỹ rất nhiều lần.

Triệu Chứng của chai gan:

Ngay cả trong trường hợp khi gan đã bị chai rất nặng, nhiều bệnh nhân vẫn không hề có một triệu chứng gì đáng kể.  Họ vẫn sống một cách tương đối khỏe mạnh.  Vì thế, những “bợm rượu” cứ tưởng lá gan mình bấy lâu nay vẫn tốt nguyên, nên cứ thế mà “châm dầu vào lửa”.  Khi thử máu định kỳ, “năng chất gan” như ALT và AST vẫn “hoàn toàn bình thường”. Vì thế nhiều kinh ngạc bất ngờ có thể xẩy ra cho cả bác sĩ lẫn bệnh nhân, khi bệnh bỗng dưng bộc phát một cách bất thình lình. 

Những triệu chứng thông thường nhất của chai gan thường rất mơ hồ như những cơn mệt mỏi, thiếu năng lực, không nguyên cớ rõ rệt. Bệnh nhân có thể bần thần khó chịu, không tha thiết làm gì. Người trở nên yếu đuối, chán ăn, mất ký.  Những triệu chứng này thường bắt đầu khi những mô sơ chạy xen kẽ giữa những tế bào gan càng ngày càng nhiều hơn.  Nếu không được chữa trị kịp thời, lá gan sẽ từ từ bị hủy hoại, vài những triệu chứng sau đây có thể sẽ càng ngày càng rõ rệt.  Nước da trở nên “đen” và tái hơn với những vết nám trên mặt.  Nặng hơn nữa, da và mắt trở nên vàng.  Trí nhớ mỗi ngày một thuyên giảm.  Người bệnh trở nên chóng quên, kém minh mẫn lâu dần trở nên lú lẫn.  Người mỗi ngày một yếu, ăn kém ngon, lúc nào cũng buồn ngủ.  Máu loãng hơn, nên dễ chảy máu cam, máu lợi.  Hoặc khi đứt tay, máu chảy lâu hơn bình thường. Nguy hiểm hơn nữa là ói ra máu, hoặc đi tiêu ra máu (xuất huyết đường bao tử/ruột hoặc từ trĩ). Bụng xưng to vì cổ trướng.  Nước “lõng bõng” trong bụng gây nặng nề và khó thở.  Nước ứ đọng khắp nơi trên cơ thể, chân tay xưng lớn, khó chịu.  Lâu dần, nhiều cơ quan khác nhau bị hư “lây”.  Khi thận cũng bị tàn phá theo phản ứng giây truyền, bệnh đã trở nên rất nặng, và nếu không chữa trị kịp thời tại bệnh viện, bệnh nhân có thể lìa đời một cách tương đối dễ dàng.

Cách Định Bệnh:

Khi thử máu, năng chất gan ALT và AST có thể tăng cao, cũng như một  số hóa chất khác có thể trở nên bất bình thường.  Siêu âm gan có thể cho chúng ta một khái niệm về hình thù của lá gan.  Nhưng chỉ khi lá gan bị chai rất nặng, mới có thể khám phá được bằng phương pháp này.

Một trong những phương pháp chính xác nhất để chuẩn bệnh là sinh thiết lá gan.  Trong trường hợp này, một ít tế bào gan được rút ra bằng  một cái kim thật nhỏ và khảo nghiệm dưới kính hiển vi. Phương pháp này rất an toàn, nhất là nếu được làm dưới sự hướng dẫn của máy siêu âm hoặc CT scan.

Cách Chữa Bệnh:

Nói một cách tổng quát, cách chữa bệnh hữu hiệu nhất là loại bỏ những nguyên nhân đưa đến chai gan.  Nếu là gan bị nhiễm siêu vi, cần phải chữa. Ngày nay, rất nhiều loại thuốc rất hiệu nghiệm cho cả hai bệnh siêu vi B và C.

Nếu chai gan do uống rượu quá nhiều, cần phải ngừng uống rượu càng sớm càng tốt.  Nếu bạn không tự cai rượu được một mình, bạn hãy mạnh dạng nhờ bác sĩ của bạn giúp một tay.

Ngày nay, người ta vẫn chưa có phương thức chữa bệnh hiệu nghiệm nào  cho bệnh nhân với gan nhiễm mỡ, nhất là khi nguyên nhân gây ra viêm gan cho những bệnh nhân này vẫn chưa được sáng tỏ. Bệnh nhân tiểu đường, nếu được chữa trị đúng cách có thể bớt cơ hội bị gan nhiễm mỡ.  Gan nhiễm mỡ là một trong những nguyên nhân quan trọng đưa đến chai gan.   

Bác Sĩ Bùi Xuân Dương

Quý Vị cũng có thể đọc thêm bài viết khi link vào: http://www.ungthu.org/vacf/cacbenhungthu/ut_gan/ChaiGan.asp