Bệnh Ợ Chua

Bệnh Ợ Chua

“Khi tựa gối, khi cuối đầu.
Khi vò chín khúc, khi chau đôi mày”
(Nguyễn Du)

Đây là một căn bệnh rất thông thường, khi chất chua hoặc dung dịch từ bao tử dội ngược lên thực quản. Bệnh cũng được gọi là ợ nóng (heartburn).

Ai có thể bị ợ chua?

Không ít thì nhiều, có lẽ chúng ta ai ai cũng đã hoặc đang bị bệnh ợ chua. Nhất là sau khi ăn quá no, với những thức ăn quá cay, quá chua, quá béo hoặc quá nhiều gia vị. Người ta ước đoán có ít nhất 20% tổng số dân chúng Hoa Kỳ đã và đang bị bệnh ợ chua kinh niên. Một trong những thống kê mới nhất cho thấy, khoảng 7% công dân Hoa Kỳ bị ợ chua mỗi ngày; 14% bị ít nhất một lần mỗi tuần, và khoảng 44% phần trăm người lớn bị các triệu chứng điển hình của bệnh ợ chua ít nhất một lần mỗi tháng.

Đa số bệnh nhân ợ chua tự chữa trị lấy bằng những loại thuốc bày bán trên thị trường.

Những triệu chứng của bệnh ợ chua:

Có thể nói, hệ thống tiêu hóa là con đường một chiều, khi thức ăn đi từ miệng qua thực quản, xuống bao tử, rồi theo ruột non và ruột già đi ra ngoài. Để duy trì sự di chuyển theo một chiều hướng nhất định, cơ thể chúng ta có những cơ vòng (sphincter) nằm ở những ranh giới giữa thực quản và bao tử, bao tử và ruột non, ruột non và ruột già v.v. Song song vào đó, chạy dọc theo hệ thống tiêu hóa là những bắp thịt co thắt theo từng chu kỳ và rất nhịp nhàng. Nhờ vào sự co thắt này, thức ăn sẽ được trộn đều và nghiền nát rồi được đẩy từ từ xuống ruột non và ruột già. Khi sự điều khiển lưu thông này không được toàn hảo, một ít dung dịch bao tử có thể “vượt đèn đỏ” chạy ngược từ bao tử lên th?c quản, gây ra tai nạn bất ngờ: bệnh ợ chua.

Người bị bệnh ợ chua sẽ có những triệu chứng như xót bụng, nóng rát lồng ngực, đắng/chua miệng, khô cổ, khản cổ, nghẹn cổ, đau cuốn họng. Bệnh nhân có cảm giác như “cái gì đang vướng ở cổ” cần phải khạc nhổ ra. Họ có thể tằng hắng suốt ngày, như một thói quen khó chịu. Lâu dần, vấn đề ăn uống trở nên khó khăn hơn. Thực quản có thể bị viêm nặng và “teo” lại. Thức ăn không còn trôi xuống bao tử một cách dễ dàng như xưa. Bệnh nhân sẽ cảm thấy “đau tưng tức”, hoặc đau nhói mỗi lần nuốt thức ăn. Ngoài ra, ợÏ chua kinh niên có thể gây ra những triệu chứng tưởng như không liên quan gì đến hệ thống tiêu hóa, chẳng hạn như ho kinh niên, viêm ty xoan (sinusitis), xuyễn (nhất là về đêm), xưng lợi, hư nướu răng, xâu răng v.v. Người bị bệnh ợ chua có thể mệt mỏi quanh năm, thiếu năng lực hoặc bị bệnh u sầu, trầm cảm (depression).

Bệnh Ợ Chua và Trẻ Em

Hầu như tất cả bé sơ sinh đều bị ợ chua, vì hệ thống tiêu hóa còn qua non nớt. Các bé thường ói, nôn, “chớ sữa”, hoặc bị ho/xuyễn về đêm. Bệnh sẽ từ từ thuyên giảm và biến mất khi bé lên một tuổi. Tuy nhiên, nếu những triệu chứng kể trên tiếp tục, quý vị nên tham khảo ý kiến bác sĩ của cháu.

Nguyên Nhân của Bệnh Ợ Chua:

Cơ vòng của thực quản (Lower Esophageal Sphincter) với tiếp sức của hoành cách mô (diaphragm) có tác dụng như một cái valve, kiểm soát sự di chuyển của thức ăn từ thực quản xuống bao tử. Thông thường cơ vòng thực quản được đóng rất chặt và sẽ mở ra mỗi khi chúng ta nuốt thức ăn. Cơ vòng cũng được thả lỏng theo từng chu kỳ để “nghỉ ngơi” và lấy dưỡng khí. Danh từ y khoa là relaxation time. Trong một số trường hợp, cơ vòng trở nên “lười biến”, và thời gian “dưỡng sức” kéo dài lâu hơn bình thường, dung dịch bao tử sẽ có nhiều cơ hội để dội ngược lên thực quản.

Sau đây là những điều kiện có thể đưa đến bệnh ợ chua:

– Một số thực phẩm, thuốc men, cũng như hormones có thể làm sự co thắt của cơ vòng trở nên yếu ớt hơn.

– “Sa bao tử” (hiatal hernia): Đây là trường hợp khi valve thực quản bị “hở” vì một phần của bao tử bị kéo ngược lên và nằm bên trên hoành cách mô.

– Khi mập quá, sức nặng của mỡ bụng sẽ đè lên bao tử làm thức ăn và dung dịch của bao tử dễ dội ngược lên thực quản.

Những Cách Thức Định Bệnh:

Với những triệu chứng tiêu biểu, ợ chua có thể được định bệnh một cách dễ dàng. Tuy nhiên trong một số trường hợp, bác sĩ của quý vị có thể sẽ gởi quý vị đi thử nghiệm những test sau đây:

– Chụp quang tuyến như Barium Swallow hoặc Upper GI series.

– Soi bao tử (upper GI endoscopy)

– Esophageal Motility Study

Cách Chữa trị bệnh ợ chua:

Mục tiêu chính để chữa bệnh ợ chua là giảm thiểu chất acid bào chế trong bao tử, cũng như ngăn ngừa chất acid này không dội ngược lên thực quản. Sau đây là một số vấn đề quý vị nên để ý:

– Đừng ăn quá trễ hoặc không nên đi nằm ngay sau bữa cơm. Quý vị nên chờ ít nhất 3 tiếng sau bữa ăn tối, trước khi đi ngủ.

– Ngừng hút thuốc lá. Chất Nicotine sẽ làm cho cơ vòng thực quản trở nên yếu ớt hơn.

– Tránh thức ăn béo hoặc nhiều dầu mỡ, tránh uống sữa với độ béo cao, đừng ăn chocolate, tránh uống cà-phê cũng như những thức ăn/nước uống có nhiều gia vị, nhất là các loại rau thơm, rau húng, nước chanh/cam, cà chua cũng như các loại rượu, nhất là rượu đỏ.

– Nên ăn làm nhiều bữa, và mỗi bữa một ít. Tránh mặc quần áo quá chật, hoặc tập thể dục mạnh cũng như những động tác như cúi khom người lại, khi vừa mới ăn xong.

– Tham khảo ý kiến với bác sĩ về tất cả các loại thuốc quý vị đang uống, ngay cả thuốc cỏ cây/dược thảo hoặc thuốc bổ. Một số thuốc khác nhau có thể làm cơ vòng thực quản không hoạt động tích cực nữa đưa đến ợ chua.

– Kê đầu giường khoảng 6 đến 8 inches. Điều này nói thì dễ làm thì khó, vì một số bệnh nhân cảm thấy không được thoải mái khi phải nằm ngủ với đầu giường kê quá cao.

Đôi khi chỉ cần thay đổi một vài cách sống là bệnh ợ chua có thể từ từ thuyên giảm. Tuy nhiên, nếu bệnh không hết, một số thuốc men sau đây có thể rất hiệu nghiệm trong việc chữa trị căn bệnh khó chịu này. Quý vị có thể mua các loại thuốc chống chất chua như Gaviscon, Axid, Tagamet, Zantac, Pecid v.v. Nếu các loại thuốc này không đủ mạnh, quý vị có thể uống các loại thuốc thuộc gia đình PPI (viết tắc từ Proton Pump Inhibitor) như, Prilosec, Prevacid, Protonix, Aciphex, Nexium, Zegerid. Thuốc Prilosec OTC được bầy bán trên thị trường mà không cần toa bác sĩ.

Trong một số trường hợp khó trị, những thuốc kích thích sự co thắt cơ vòng như Reglan, Erythromycin, Zelnorm v.v. có thể được uống thêm. Cho tới nay, người ta vẫn chưa khám phá được loại thuốc nào có khả năng rút ngắn đi thời gian dưỡng sức của cơ vòng thực quản.

Nếu bệnh nhân vẫn tiếp tục bị ợ chua với tất cả những phương pháp và thuốc men kể trên, một số cách thức sau đây có thể được ứng dụng.

Vì khuôn khổ bài viết, chúng tôi chỉ đề cập một vài chi tiết chính mà thôi.

Phương pháp mổ đầu để chữa sa bao tử gọi là fundoplication. Trong phương pháp này, người ta sẽ dùng một phần của bao tử xếp thành vòng tròn, may lại như một “dây nịt thắt lưng” bọc chung quanh thực quản. Nếu được mổ bởi bác sĩ nhiều kinh nghiệm, nhất là khi ứng dụng phương pháp nội soi (Laparascopic fundoplication), phương pháp này rất hữu hiệu và an toàn cho mọi lứa tuổi, ngay cả cho trẻ em. Tuy nhiên, phương pháp này thường dành riêng cho những bệnh nhân với những triệu chứng rất nặng mà thuốc men không chữa trị được. Vào đầu năm 2000, FDA đã cho ứng dụng 2 phương pháp tăng cường sự co thắt cơ vòng thực quản mà không phải mổ như diễn tả ở trên.

Phương pháp thứ nhất gọi là Bard Endocinch Procedure. Trong phương pháp này, người ta sẽ dùng một dụng cụ đặc biệt để may hẹp thực quản lại trong lúc nội soi bao tử. Họ hy vọng rằng khi may nhỏ lại, thực quản sẽ đỡ bị hở hơn.

Lợi điểm của phương pháp này là bệnh nhân không phải trải qua những cuộc giải phẫu phức tạp và rắc rối, và họ có thể về nhà ngay sau khi soi bao tử. Nhưng phương pháp Endocinch mất dần sự hào hứng ban đầu và không còn được ứng dụng một cách phổ thông như khi mới ra đời vì một số biến chứng nguy hiểm đến tính mạng có thể xẩy ra như chảy máu, lủng thực quản v.v.

Phương pháp thứ 2 cũng được ứng dụng trong lúc nội soi: Stretta Procedure. Trong phương pháp này, người ta sẽ dùng làn sóng radio qua một dụng cụ rất đặc biệt để tăng cường khả năng co thắt của cơ vòng thực quản. Nếu dùng đúng cách phương pháp này cũng có thể mang lại những kết quả khả quan.

Gần đây nhất là một phương pháp được ứng dụng rộng rãi với tên là Enteryx. Phương pháp này rất hiệu nghiệm trong viêäc chữa trị bệnh ợ chua “cứng đầu”. Điểm son của phương pháp Enteryx là rất dễ thực hiện và tương đối rẻ tiền, cũng như rất ít biến chứng. Trong phương pháp này, trong lúc soi bao tử, người y sĩ sẽ luồn một cái kim vào ống soi, để từ đó tiêm một chất foam vào thành của thực quản. Đường kính của thực quản sau khi được tim chất foam sẽ hẹp lại, và bao tử sẽ đỡ bị “hở” hơn. Như thế, bệnh nhân sẽ không phải mổ sẻ, và có thể quay trở về làm việc vào ngày hôm sau.

Một ít chất Enteryx được chích vào thành thực quản. Nếu thực hiện đúng cách, phương pháp chích Enteryx có thể mang một lại một kết quả rất khả quan, với khoảng 70% bệnh nhân được xem là hết bệnh và không cần phải uống thuốc chống ợ chua nữa.

Tóm lại, ợ chua là một căn bệnh rất thông thường mà chúng ta ai ai cũng có thể bị. Tuy bệnh không nguy hiểm như bệnh dồi máu cơ tim, xuyễn v.v., bệnh có nhiều biến chứng đáng ngại, nếu không được chữa trị đúng cách và kịp thời. Sau đây là một trong những triệu chứng cực kỳ nguy hiểm và cần phải báo động cho bác sĩ của quý vị ngay lập tức:

  • Ho hoặc ói ra máu
  • Đi cầu ra máu, hoặc phân đen thẫm
  • Tức ngực, khó thở, xuống ký một cách khó hiểu.